Δημοσίευση: Βήμα Press | 12 Φεβρουαρίου 2022
Οι πανδημίες έχουν χαρακτηριστεί ως κατά συρροή δολοφόνοι. Και πώς να μην χαρακτηριστούν άλλωστε, αφού διέπονται από επαναλαμβανόμενα μοτίβα· όπως ισχύει και στην περίπτωση του covid–19. Για την ακρίβεια, το επίπεδο των επιπτώσεων του κορωνοϊού έχει διαπιστωθεί ότι επηρεάζεται από γνωστούς παράγοντες, όπως το μέγεθος και τη γεωγραφική θέση μιας χώρας, τη δημογραφική κατάσταση, τη διάρθρωση των τομέων παραγωγής, τη διοικητική, τη δημοσιονομική και υγειονομική ικανότητα του κράτους καθώς και την ικανότητα του πληθυσμού να κρίνει τον ορθολογισμό των κυβερνητικών μέτρων για τον περιορισμό της διασποράς του ιού. Κατά την επιστημονική βιβλιογραφία, μια κυβερνητική πολιτική αντιμετώπισης του πανδημικού αντίκτυπου πρέπει να είναι ανάλογη της έκτασης του προβλήματος και να διαφοροποιείται μεταξύ των αναπτυσσόμενων και των ανεπτυγμένων οικονομιών. Οπότε, παρά την κοινή βάση του προβλήματος, η λογική λέει ότι οι κυβερνητικές στρατηγικές των κρατών θα έπρεπε να διαφέρουν και να βασίζονται σε εξειδικευμένα κατά περίπτωση μέτρα πολιτικής για τον περιορισμό της διασποράς της νόσου και την προστασία της υγείας και της οικονομίας.
Αντιθέτως, το πεδίο της αντιπαράθεσης έχει μετατοπισθεί αλλού. Κυρίως, στο ποιοι υποκείμενοι δρώντες υποχρεούνται να έχουν τον έλεγχο της κατάστασης. Από τη μία, είναι οι κρατιστές, που υποστηρίζουν ότι είναι ώρα να επιστρέψουμε στην απο–παγκοσμιοποίηση ή ανάκτηση της εθνικής κυριαρχίας ενάντια στην κυβερνησιμότητα. Από την άλλη, αντιτάσσονται οι φιλελεύθεροι, που υποστηρίζουν πως η κυβέρνηση έκανε ό,τι μπορεί· και πως τώρα πρέπει να αναλάβουν οι δυνάμεις της ελεύθερης αγοράς για την έξοδο από τη δίδυμη κρίση. Απέναντι και στους δύο βρίσκεται ένα νέο πρόγραμμα διακυβέρνησης, η Μεγάλη Επανεκκίνηση των διεθνιστών του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ. Η τελευταία μάλλον εξηγεί το γιατί δεν διαφοροποιούνται τα μέτρα σύμφωνα με τα επιστημονικά κριτήρια, καθώς, όπως φαίνεται, η μία συνταγή για όλους αποτελεί και τη βασική της ιδέα…
Ακριβέστερα, οι οπαδοί της θεωρούν, ότι στο πολιτικό και διαχειριστικό επίπεδο, οι διαμορφωτές της δημόσιας πολιτικής, όπως οι κυβερνήσεις, τα πολιτικά πρόσωπα και τα κόμματα, αποδείχθηκαν από ανεπαρκείς έως ανίκανοι policy makers να ανταποκριθούν στην εμφάνιση της πανδημίας covid–19. Επιπλέον, τώρα που η υγειονομική κρίση τελειώνει, θα αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της οργής των κοινωνιών γι’ αυτή την κακοδιαχείριση. Από την οργή θα γλιτώσουν μόνο οι χώρες που ήταν επιχειρησιακά έτοιμες για έκτακτες συνθήκες, δηλαδή όσες έχουν ένα αποτελεσματικό σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, υψηλό βαθμό κοινωνικής εμπιστοσύνης στις εθνικές ηγεσίες τους και ανεπτυγμένο το αίσθημα της κοινωνικής αλληλεγγύης μεταξύ των πολιτών. Αλλά οι χώρες αυτές είναι ελάχιστες και δεν μπορούν να κάνουν τη διαφορά σε παγκόσμιο επίπεδο, ακόμη και αν υποθετικά ενώσουν τις δυνάμεις τους για να βοηθήσουν και άλλες χώρες. Κατά τους ίδιους, ο στόχος είναι πρώτα περισσότερη δύναμη και χρηματοδότηση στο θεσμό του κράτους και μετά σταδιακή μεταβίβασή της σε μια ενιαία παγκόσμια διαχειριστική αρχή. Πρόκειται ουσιαστικά για κατάργηση του κράτους, διότι λένε ότι τα κράτη είναι εύθραυστα και οι άνθρωποι ευάλωτοι.
Στο οικονομικό επίπεδο, πιστεύουν, ότι ο διαρκής αγώνας των κοινωνιών υπό την τυραννία επίτευξης ενός υψηλού ΑΕΠ (tyranny of GDP growth) ως εργαλείο ποσοτικής αποτίμησης της ανάπτυξης πρέπει να σταματήσει και στη θέση του να λαμβάνονται υπ’ όψιν άλλοι ποιοτικοί προσδιοριστικοί παράγοντες της ευημερίας, όπως το επίπεδο ευτυχίας και καθημερινής διαβίωσης των ανθρώπων, που είναι και οι πραγματικοί δείκτες της κοινωνικής προόδου. Άλλωστε, λένε πως η πανδημία αποκάλυψε ότι στα άυλα αγαθά βρίσκεται το νόημα της ζωής και όχι στα υλικά. Οπότε, θεωρούν ανεκτή ή/και επιθυμητή τη μηδενική έως και αρνητική αύξηση του ΑΕΠ (degrowth movement), ιδιαιτέρως για τις πλούσιες χώρες. Έχουν αντιληφθεί ότι οι εθνικές κυβερνήσεις εμφανίζουν φιλόδοξα, αλλά μη ρεαλιστικά δημοσιονομικά προγράμματα και θέτουν στόχους, που δεν μπορούν να επιτύχουν. Δεν έχουν και άδικο.
Οπότε, λένε, ότι τα οικονομικά και κοινωνικά συστήματα έφτασαν όπου ήταν να φτάσουν και τώρα πρέπει να μεταβούν στην αυτάρκεια. Όμως εδώ η αυτάρκεια είναι μία λέξη–παγίδα καθώς τη συνδέουν με το αίσθημα του ανήκειν που πρέπει να αποδυναμωθεί· διότι, όπως λένε, η ατομική ιδιοκτησία θα πρέπει να συρρικνωθεί, αφού μόνο έτσι θα ελαχιστοποιηθεί η ανάληψη των κινδύνων που εγκυμονεί για τα άτομα η αποταμίευση και η επένδυση σε συνθήκες αβεβαιότητας. Οι άνθρωποι ως μεμονωμένα υποκείμενα δρώντα θα πρέπει να επανεξετάσουν τις αξίες και τα συλλογικά κεκτημένα (όπως η έννοια του κράτους), να αμφισβητήσουν τη λειτουργία της αγοράς (στη βάση της κατανάλωσης) και να στραφούν σε ουδέτερες και οικολογικές μορφές συνύπαρξης (we can live better with less). Όπερ εστί, σε επόμενη πιθανή φυσική ή οικονομική καταστροφή, τα άτομα θα κινδυνεύσουν πολύ λιγότερο να χάσουν τις περιουσίες τους ή ακόμη και τη ζωή τους και οι προσδοκίες τους για την αντιμετώπιση των συνεπειών από τις κυβερνήσεις θα ελαχιστοποιηθούν, όπως και οι συνεπαγόμενες κοινωνικές συγκρούσεις. Επικεντρώνονται στη μείωση των προσδοκιών, όχι των κακών πολιτικών. Ως τελευταίο επιχείρημα, προτάσσουν ότι όλη η ιδέα ασφαλώς διαπνέεται από μια εξαιρετική απλότητα στην εφαρμογή της.
Για να έρθουν τα πράγματα στην επιθυμητή για εκείνους κατάσταση, πιστεύουν, ότι πρέπει να επανεξετασθεί η σχέση αιτίου και αιτιατού· τι σημαίνει αυτό: όπως είναι γνωστό, η εμφάνιση της Επιστήμης όπως την γνωρίζουμε σήμερα συνέβη για έναν και μόνο λόγο, για να διαχωριστεί το αίτιο από το αιτιατό, ώστε να ερμηνεύονται με αντικειμενικά κριτήρια τα φυσικά και κοινωνικά φαινόμενα και να περιοριστούν οι κοινωνικές συγκρούσεις μεταξύ των ατόμων και των ομάδων ατόμων από παράλογες συνδέσεις γεγονότων (εξού και η έκφραση «κυνήγι μαγισσών», βλέπε δίκη των μαγισσών του Σάλεμ). Εδώ φαίνεται, ότι η πανδημία θέτει υπό αμφισβήτηση κάτι που στον σύγχρονο κόσμο θεωρείται δεδομένο.
Εν κατακλείδι, οι επιστημονικές μελέτες για τον covid–19 αποκαλύπτουν ότι δεν υπάρχει ισορροπία μεταξύ των μακροοικονομικών ζητημάτων και των πολιτικών που έχουν σχεδιάσει και εκτελέσει πολλές κυβερνήσεις· εξάλλου, στα δεδομένα της Επιστήμης και το μη–εύρημα είναι εύρημα. Στο πλαίσιο αυτό, συντυγχάνουν πολλοί κρίκοι που λείπουν και θα άνοιγαν το δρόμο για μελλοντική έρευνα…